او پيوستن و از ديگران بريدن و پيوسته به ياد او بودن ، و در نتيجه به قيام شبانه پرداختن ، يك نيازمندى دايمى است كه در برابر چالشهاى مواجه با آن خواستار مجاهده‌اى دايمى و دشوار است . و اگر توكل بر خدا و استمداد از او نباشد ، بنده ، رفته رفته ، بيش از راه راست او انحراف پيدا خواهد كرد . / 30 از بزرگترين چالشها و فشارها ، چيزهايى است كه دشمنان عليه مؤمنان و مخصوصا رهبران ايشان مىگويند ، و در اين كار مهمترين سلاح ايشان متمسك شدن ايشان به امور منفى است كه مىخواهند از اين راه نام نيك رساليان را لكه‌دار سازند ، و بر مؤمنان لازم است كه با اين معارضه به مدد بردبارى و دورى گزيدن از اين گونه معارضان رو به رو شوند . وَ اصْبِرْ عَلى ما يَقُولُونَ وَ اهْجُرْهُمْ هَجْراً جَمِيلًا و بر آنچه مىگويند شكيبا باش ، و به بهترين صورت با ايشان قطع رابطه كن . » هجر جميل به معنى قطع رابطه از روى حكمت و دور از انگيزندگى است ، چه قطع رابطه چون از حدود حكمت خارج شود ، به صورت مبارزه‌اى مادّى و حادّ در اوضاع و احوالى ناشايسته در مىآيد ، و بيش از آنچه سودمند باشد زيانبخش خواهد شد . و فخر رازى گفته است : هجر جميل دورى گزيدن قلبى و ميلى ، و مخالفت كردن با ايشان به صورتى نيكو و مدارا كردن و چشمپوشى از بعضى چيزها و خوددارى از مكافات است . « 50 » اسلام از آدمى چنان مىخواهد كه شخصيت و ايستارهاى خويش را بر اساس استقلال بنا كند ، و بنا بر اين از واكنشهايى همچون سخنان منفى كه عليه او گفته مىشود تأثر پيدا نكند ، بلكه در راه عملى ساختن نقشه حكيمانه‌اى كه براى خود طرحريزى كرده است پيش رود ، بدون اين كه ديگران بتوانند او را بترسانند و در جهتى كه خود خواستار آن‌اند به حركت در آورند ، و ساعت مبارزه و روش و مكان آن را بر او تحميل كنند ، و از اين جا معلوم مىشود كه صبر نه به معنى

--> ( 50 ) - تفسير الكبير ، ج 30 ، ص 180 .